Voorlopig programma: Het vaderlands verleden in de zeventiende eeuw

Het jaarcongres van de Werkgroep Zeventiende Eeuw vindt dit jaar plaats aan de Universiteit Leiden, op zaterdag 25 augustus 2012 van 9.30 tot 17.15 uur, Universiteit Leiden, Lipsiusgebouw, Cleveringaplaats 1, 2311 BD Leiden. Een PDF van het voorlopig programma treft u hier.

Het congres zal dit jaar in het teken staan van zeventiende-eeuwse perspectieven op het vaderlandse verleden. In de zeventiende-eeuwse Nederlanden werd het eigen verleden een steeds belangrijker referentiepunt. Voor theologen, politici en wetgevers was niet alleen het antieke, maar ook het vaderlandse verleden een bron van gezag, identificatie en wijsheid; polemisten, juristen en propagandisten gebruikten het verleden als ammunitie in actuele conflicten; voor dichters, toneelschrijvers en schilders bood het verleden niet toevallig de setting voor dramatische dilemma's en exempla. In stedelijke gemeenschappen werd door allerlei partijen geïnvesteerd in gevelstenen en glasramen, preken en toneelvoorstellingen, gedenkpenningen en optochten die het lokale verleden verbeeldden, verheerlijkten en herschreven.

Ook op gewestelijk en "nationaal" niveau was er veel aandacht voor het verleden. In de afgelopen decennia is wel beweerd dat het pas de nationalistische generaties van de negentiende eeuw waren, die de kampioenen werden van de "invention of tradition". Toch putten ze daarbij moeiteloos en letterlijk uit de geschiedverhalen die al in de zeventiende eeuw waren uitgebouwd tot (proto-) nationale verhalen over het vaderlandse verleden. De Bataafse mythe ontwikkelde zich in de Republiek tot vaderlands oorsprongsverhaal. Voor de Zuiderlingen waren de Middeleeuwen een belangrijk kader, zowel waar het ging om de Bourgondische erfenis en Keizer Karel, als om herinneringen aan opstanden uit het verleden. Ook in het Noorden kregen de Middeleeuwen een dubbelzinnige rol, waarin ze zowel als tijden van duisternis als jaren van glorie konden worden verbeeld; zo werden graven en gravinnen evengoed herinnerd om hun goede als om hun slechte leiderschap. Er ontstonden ook canonieke perspectieven op het recente oorlogsverleden van de Nederlandse Opstand, die werden ondersteund door beroemde prentenreeksen en liedboeken. De historische cultuur was sterk intermediaal: beeld en woord, mondelinge vertel- en zangtradities en geleerdencultuur, landschap en artefacten ontwikkelden zich vaak in een verrassende wisselwerking. Religie en politiek bepaalden in sterke mate de perspectieven op het verleden. Verzamelaars in de Zuidelijke Nederlanden collectioneerden relieken van Nederlandse heiligen en beelden die zich op wonderlijke wijze hadden verzet tegen beeldenstormers. In veel Noordelijke huishoudens bewaarde men kanonskogel en noodgeld uit de legendarische belegeringen van de Opstandsjaren. Familieruzies, kerkelijke conflicten en politieke geschillen werden uitgevochten onder verwijzing naar vroeger. Het verleden was dus op talloze manieren actueel, en daarom ook vaak omstreden.

Lezingen

Het congres zal worden geopend met een lezing van Judith Pollmann, getiteld "Met grootvaders bloed bezegeld. Het religieuze verleden in de zeventiende-eeuwse Nederlanden".

Na de openingslezing zullen in thematisch samengestelde panels de volgende lezingen worden gehouden:

Frans Blom, "Voorwaarts verleden tijd"
Henk Borst, "Het verzetsblazoen van de drukkersfamilie Van Ravesteyn"
Bram Caers, "'In fide constans'? Mechelen na 1585: op zoek naar hernieuwde trouw"
Marianne Eekhout, "Furies verbeeld. Pijnlijke herinneringen aan de Nederlandse Opstand in de zeventiende eeuw"
Eva van Hooijdonk, "Het Nederduytsch als Invented Tradition"
Christopher Joby, "Vondel's call for a Return to the Catholic Mass"
Judith Kessler, "De wonderbaarlijke verandering van ketterhaatster naar adviseur in vroomheidszaken: Anna Bijns en de zeventiende eeuw"
Elmer Kolfin, " 'One is at a great loss which way to turn one's eyes'. Buitenlandse bezoekers over het Hollandse verleden in de Oranjezaal van Huis ten Bosch 1650-1750"
Nina Lamal, "'Che a guisa del Principe d'Oranges appresso gli olandesi habbia il commando': zeventiende-eeuwse Italiaanse percepties van Willem van Oranje
Coen Maas, "Willibrords wijnfles: Richard Verstegens Nederlantsche Antiquiteyten (1613) en de Contrareformatie"
Olga van Marion, "Het vaderlands verleden op toneel: Gysbreght, Geeraerdt, Jacoba en Teeuwis openen de nieuwe Schouwburg in Amsterdam (1638)"
Marijke Meijer Drees, "Van ramp naar herinnering: reflecties op de Groningse watersnood van 1686"
Dirk Pfeifer, "Loyalty, bravery and female cleverness Grotius' maidservant and Remonstrant identity"
Marcin Polkowski, "The Recapatitulation of the Catholic Past of a Town in Holland a Case Study: Dirk van Bleyswijck's Narrative about Geertruyd van Oosten"
Marco Prandoni, "Het oorlogsverleden in de Amsterdamse Schouwburg: P.A. Coddes Herdoopers Anslagh op Amsterdam"
Cees Reijner, "Lessen van de geschiedenis. De Spaanse Furie in Italiaanse geschiedwerken"
Yolanda Rodríguez Pérez, "Op Spaanse leest geschoeid. Het verleden in zeventiende-eeuwse romans"
Jasper van der Steen, "De dwang van de geschiedenis: het politieke gebruik van het Opstandsverleden tijdens het Eerste Stadhouderloze Tijdperk, 1650-1672"
Ingmar Vroomen, "'Vogels van eenderley veeren': de Bestandstwisten als referentiepunt in de pamflettenstrijd van 1650 en 1672"

Het dagprogramma en de panelindeling worden begin augustus onder meer via de website van de Werkgroep Zeventiende Eeuw www.let.uu.nl/nederlands/nlren/werkgroep17/congres.html bekend gemaakt.
Aanmelding
U kunt zich aanmelden voor het congres tot uiterlijk 21 augustus 2012 via VaderlandsVerleden@hum.leidenuniv.nl. Deelname aan het congres is dit jaar voor leden gratis en voor niet-leden 30 Euro (10 Euro voor studenten en promovendi, aan te tonen bij de balie; wie zich bij de aanmelding meteen opgeeft als lid, betaalt dit jaar geen contributie). Tegelijkertijd met de inschrijving dient u het verschuldigde bedrag over te maken op rekening 4739223 van de Werkgroep Zeventiende Eeuw o.v.v. "Congres 2012". Vanuit het buitenland voegt u toe IBAN: NL39INGB0004739223; BIC: INGBNL2A.

De congrescommissie,

Judith Pollmann (Universiteit Leiden)
Olga van Marion (Universiteit Leiden)
Johan Oosterman (Radboud Universiteit)
Elmer Kolfin (Universiteit van Amsterdam)
Sandra Langereis (Universiteit Leiden)