Achthoeven

Lidmatenboek Staphorst, aangetroffen leden in 1658 onder Achthoeven aan de zuidzijde van de dijk.

Over Achthoeven en de Achthoevenslag [tekst Marco Buitenhuis]

In de loop van de middeleeuwen komen namen voor van verschillende gedeelten van Rouveen en Staphorst. Het lijkt er op dat bij het begin van de vervening in dit gebied al een onderverdeling is gemaakt in verschillende slagen. Van noordoost naar zuidwest zijn dat: Bullingerslag, Bergerslag, Achthoevenslag en Westerslag te Staphorst, en de Oosterslag, Bisschopsslag, Munnikenslag en Zuideindigerslag te Rouveen. In de stichtingsacte van het Zwartewaterklooster (1233) wordt melding gemaakt van 12/14 hoeven in het veen die aan het klooster geschonken worden. Dit lijkt de Munnikenslag te zijn. De Bisschopsslag omvat ongeveer een tiende deel van het gehele verveningsgebied, waarmee de bisschop van Utrecht zijn tienden ontvangen lijkt te hebben. De Achthoevenslag te Staphorst is het gedeelte vanaf hotel Waanders (naast de A28) naar het zuidwesten toe.

Bij een rechtszaak tussen Rouveen en Staphorst (1632-1637) wordt een overzicht gegeven van de landbezitters. Deze lijst dateert van 1634, maar kan de situatie weergeven van enkele jaren eerder. Vanaf het noordoosten geteld wordt als tweede landeigenaar in de Achthoevenslag genoemd: Geert Voeger, met 1 akker land (wat weinig was vergeleken met anderen). Hier de volledige tekst over Achthoeven (GB: ernaast de lidmaten van 1659 toegevoegd, correspondentie (vetgedrukt) is er in het begin met Voeger en Jan Alberts (Balder, zoals afgeleid kan worden bij de notitie van het overlijden van zijn vrouw). Verderop ook nog enigszins. Op lang niet alle kavels stond een huis.):

Landbezitters Achthooven (1634) Lidmaten Achthoeven zuid (1659) Lidmaten Achthoeven noord (1659)
Jan Alberts cum suis  15 ack: 38. Jan Hendriks Voeger & obijt 1665 7 Aug
     Jantjen Herms sijn h.
78. Jan Arents &
      Aeltjen Evers sijn h.
Geert Voeger   1 39. Jan Alberts (Balder) &
     Hermtjen Werners sijn h. obijt
79. Derck Jansen &
      Egbertjen Jans sijn h.
Berent Everts   8 40. Roelof Jans &
     Geertjen Beerents sijn h. obijt
     Anna Jans h.
     Jan Pauwels
80. Jan Hendrix.
      Jan Jansen &
      Hille Roelofs sijn h.
Jan Willems Wed:  3 41. Jan Jacobs &
     Aeltjen Arents sijn h.    
81. Jan Talen &
      Roelofjen Roelofs sijn h.
      Egbert Wijchers &
      Altien Jans sijn huijsv:
Geert Cock   3   82. Hendrick Jansen &
      Hillechjen Claes sijn h.
Jan Egberts Burt  5   83. Steeven Claes Mennonitaris-Aimonitor
      &   Zwaentjen Geers sijn h.
Jan Geerlichs van Derck Alb: 6 42. Willem Geers &              dit huis is afge:
     Trijntjen Herms sijn h.      broken
84. Jan Hendrix &
      Mense Derckx sijn h.
      Altien Claas, de dochter
Egbert Alberts   2 43. Claes Alberts &
     Geesjen Geerts sijn h.
85. Claes Jans &
      Jantien Peeters sijn h.
      Arend Jacobs &
      Lijsje Peeters sijn h.
Henrick Jansen Buijck  8   86. Hendrick Roelofs &
      Aeltjen Jans sijn h.
Jan Coops Suijr   4   87. Claes Jans Coops &
      Aeltjen Jans sijn h.
      Grietien Claas de dochter
      Item  Jan Coops de mans vader obijt
      Petertjen Herms sijn h. obijt
Derck Henrix   6
Jacob Berents   5   88. Meijlof Jans &
      Aeltjen Jacobs sijn h.
Roloff Jansen Suijr  3 44. Jan Roelofs Lamberts &
     Jentje Herms h. obijt
     Alken claas sijn h.
89. Lumme Beerents
      Jan Roelofs &
      Trijntje Jans sijn h.
Albert Jansen Suijr  3
Roloff Cremer   6
 
90. Roelof Hendrix Cremer volmacht obijt
      Item  Derck Roelofs sijn soon &
               Lubbichje Claes sijn h.
      Item  Claes Roelofs de soon &
               Hendrickjen Jans sijn h.
     Jan Roelofs obijt
     Hille Hendrix h.
Henrick Jansen Raem (?) 2   91. Derck Hendrix
      Jan Claes &
      Aeltje Derx h.
Gelmer Gelmers  3   92. Hermen Claes &
      Aeltjen Hendrix sijn h.
Roloff Jansen Kremer  6   93. Jan Roelofs &
      Albertje Alberts sijn h.
Henrick Jansen   4 44. Hendrik Jansen in de Sonne &
     Annichjen Jorriaens sijn h.
     Andries Hendrix &
     Femme Geers sijn h.
94. Arent Roelofs obijt
      Trijne Tijmens sijn h.
Sijmon Jansen   4   95. Jan Lamberts &
      Jantjen Herms
      Claes Hendrix &
      Hendrickje Martens h.
      Item Jan Geers &
              Matte Jans sijn huijsv:
Herman Jansen Smit  4 45. Claes Hermsen Smit &
     Jantjen Herms sijn h.
96. Jan Arents &
      Hille Jans sijn h.
Arent Jacobs   4 46. Annichjen Egberts obijt
     Femme Hendrix nagelaten dogter
     van Hendrick Egbers de wijk +
     Tobias Otten (Cremer) &
     Berentien Teunis sijn h. 
     [doorgehaald bij 47]
97. Arend Jacobs obijt
      Mette Jans sijn h.
      Leech, 1665 in may is dit huijs
      afgebroken
Meiloff Claesen cum suis 8 47. Trijntjen Claes moeder
       Isaac Jans &
      Jantjen Jans sijn h.
98. Evert Roelofs
      Item  Beene Everts, de soon
               Aeltjen Wessels sijn h.
Frerick Geers Erffgen:  2 48. Jacob Wijers &
      Elsjen Lucassen sijn h.
99. Jan Roelofs &
      Geese Egberts sijn h.
      Roelof Arents &
      Albertjen Arents h:
Claes Jansen Corte  1 ack @ 1/6 part 49. Hendrik Beerents &
      Merrichjen Jans sijn h.
      Geesjen Hendrix de dochter
      Berent Hendrix de soon &
      Anna Otte Nijhof sijn h.
100. Derk Gerrijts Suijder &
        Aeltjen Lamberts sijn h.
        Geertjen Hendrix obijt
        Item  Claes Hendrix &  obijt
                 Jantjen Lamberts sijn h.
Lambertus Hanecamp  1 ack @ 1/6 part 50. Hijr staet een huijs leech. Nu woont hijr
      Matte Jans ( ) obijt 1666 19 April
      Albert Arens Harinck &
      Geertjen Hendrix sijn h.
101. Albert Reijnerts &
        Jantjen Hendrix sijn h.
Frens Jansen Suijr  2 102. Leuijchien Jans &
        Alijs Roelofs sijn h. sijn
        Bertelt Herms &
        Geesje Arents h.
        Jan Frens &
        Femme Gerrits h.
        Berent Hendrix &
        Hermken Hendrix sijn h.
       Geesjen Arents wed.
n 67   Roelof Lubbers &
zuijd   Altien Hendrix sijn h.

Een 'land' in Rouveen en Staphorst is vanouds een stuk grond die zich vanaf het begin van de ontginning (dus vanaf Zwartewater-Meppelerdiep) d.m.v. recht van opstrek steeds verder heeft uitgebreid in het veen (dus naar het zuidoosten). Een land was daardoor 20, 50 of misschien wel 80 meter breed, maar zeker wel 12 kilometer lang. De genoemde rechtzaak tussen Rouveen en Staphorst betrof de verdeling van het nog onontgonnen veengebied. Uitkomst van de rechtszaak was dat elk dorp naar verhouding van de eigen grootte recht had op het nog niet afgebakende gebied. Uit de overzicht van landerijen blijkt dat Rouveen 62 hoeven groot was en Staphorst 48. Een hoeve bestond uit 16 akkers. Hoeveel hectaren dat is, is niet duidelijk, omdat de hoeven steeds uitgebreid werden in het veen. De uitleg van de naam van de Achthoevenslag ligt nu voor de hand. Die slag moet vanouds wel uit acht hoeven hebben bestaan. Het aantal boerderijen is in de loop van de jaren echter steeds toegenomen, doordat de hoeven werden gesplitst. Het land van een bestaande boerderij werd dan bijvoorbeeld in tween gesplits om de erfenis tussen twee kinderen te verdelen. Dit splitsen gebeurde in de lengte (!), zodat beide kinderen evenveel laagland, hooiland, akkerland en heide kregen. Gevolg hiervan was dat de 'landen' steeds smaller werden. Om een gegeven moment kon op sommige landen een paard en wagen niet eens meer keren. Nauwkeurige kaarten van begin 20e eeuw laten zien hoe versnipperd het land is geworden. Vandaar de ruilverkavelingen in de 20e eeuw. Wanneer een land niet meer in de lengte kon worden gedeeld, werd het om en om in de breedte gedeeld. Daardoor kregen de kinderen allemaal wat hooiland, wat weiland en wat hooiland. Die stukjes land waren dan om en om gelegen op het betreffende 'land'.

In het overzicht van landeigenaren van 1634 wordt Geert Voeger als tweede genoemd in de Achthoevenslag. Dan is het waarschijnlijk dat hij zich op het tweede land bevond (gerekend van het noordoosten). Gezien zijn kleine landbezit, zal dat nooit een geheel opstrekkend land kunnen zijn. Wellicht waren er familiebanden met de landeigenaren die voor of na hem op die lijst worden genoemd.

Op www.dewoonomgeving.nl zijn kadasterkaarten uit het begin van de 19e eeuw te vinden. Die kunnen een mooi beeld geven waar in die tijd de boerderijen op de landen stonden. Lastig is daarbij dat de huizen aan weerzijden van de weg op verschillende kaarten staan. Het juist tegenover elkaar plaatsen van de kaarten is vrij lastig.