De Toren van Babel

Inleiding ATW

cursuscode 200200195

2002-2003, blok 1, september-november


Nieuws | Inhoud | Onderwijsvorm en toetsing | Draaiboek | Wat nu?


Nieuws

  1. Post-mortem heb ik nog interessante en relevante boeken en andere verwijzingen toegevoegd bij de rubriek Verder lezen, o.a. een nieuwe roman (!) waarin taaldiversiteit een belangrijke rol speelt.
  2. Het tentamen is eindelijk nagekeken! Resultaten hangen op het prikbord met uitslagen van Taalwetenschap, Trans 10, studieruimte eerste verdieping. Het eindresultaat is voor bijna iedereen voldoende. Van harte gefeliciteerd, dank voor jullie vriendelijke woorden in de evaluatie, en hopelijk tot ziens in een volgende cursus!
    Eindresultaten zijn afzonderlijk doorgegeven voor De Toren Van Babel en voor Inleiding ATW, dus binnenkort zou de juiste cursus in je dossier bijgeschreven moeten zijn. Laat me weten als dat nog problemen geeft.
  3. Ik heb een verwijzing opgenomen naar een externe webstek met terminologische assistentie; kijk in het draaiboek bij 13 november.
  4. Bij Opdracht 7 vind je enkele aandachtspunten over lezerspubliek, grammatica, spelling en lay-out van je werkstukken.
  5. Werkstukken kan je ook opnemen in je eigen portfolio, onder Producten. Het is het handigste om zo'n werkstuk op je eigen web-schijf W:\ te zetten, en in je portfolio zelf alleen een verwijzing naar het werkstuk op te nemen. Kijk in het draaiboek bij 16 oktober, voor meer informatie over de huidige problemen met de W: schijf.
  6. Ten langen leste heb ik de weging van de deeltoetsen vastgesteld. In totaal zijn er 6 practicum-opdrachten die je moet inleveren (nl: 1, 4, 5, 6, 7, 8); voor iedere opdracht kan je 1 punt verdienen. Daarnaast komt er een tentamen, of schriftelijke eindtoets. Daarmee kan je 4 punten verdienen.
  7. Deze cursus is een combinatie van De Toren Van Babel (200200195) en Inleiding ATW voor Italiaans (200200306).

Praktische informatie

Docent

Hugo Quené
e-mail Hugo.Quene@let.uu.nl,
Trans 10, kamer 2.25,
spreekuur: dinsdag 14:00-15:30 en volgens afspraak

Reader

Reader De Toren van Babel, cursuscode 200200195.
Deze reader is te verkrijgen bij het Studiepunt Letteren, Drift 8, 3512 BS Utrecht.

Rooster

cursusjaar 2002-2003, blok 1
maandag 11.00-13.00Drift 15, 0.04voor studenten TCS
dinsdag 09.00-12.00KNG80, 1.02voor studenten Italiaans
woensdag11.00-13.00Drift 21, 0.32voor beide groepen
vrijdag 11.00-13.00Uithof, Transitorium I, zaal Bvoor beide groepen

Inhoud

Deze cursus biedt een oriëntatie op de taalkundige variant van Taal- en Cultuurstudies/Algemene Letteren. We besteden aandacht aan de grote verscheidenheid aan talen die in de wereld gesproken worden en aan de uniforme bouwprincipes die aan deze verscheidenheid ten grondslag liggen.

In het eerste deel van de cursus bekijken we de enorme variatie aan talen. In welke opzichten verschillen die talen eigenlijk van elkaar? We kijken naar verschillen in klanken, woordstructuur, zinsbouw en betekenis. Welke typen talen worden onderscheiden? Waarom zijn er zoveel verschillende talen? Hoe ontstaan nieuwe talen, en waarom verdwijnen er nu zoveel talen? Ook kijken we naar de variatie binnen een taal, bijvoorbeeld tussen spreektaal en schrijftaal, tussen mannentaal en vrouwenpraat, of tussen plat en beschaafd praten.

In het tweede deel vragen we ons af welke algemene bouwprincipes er aan de variatie ten grondslag liggen. In termen van deze uniforme bouwprincipes proberen we een inzicht te verwerven in structuur en werking van het menselijk taalvermogen — het vermogen dat een kind in staat stelt om spontaan een 'moedertaal' te verwerven. We bekijken de verschillen tussen die spontane eerste taalverwerving, en het latere leren van een vreemde taal.

Tenslotte belichten we de thematiek van verscheidenheid en uniformiteit aan de hand van de positie van taal in de multilinguale informatiemaatschappij. Welke problemen treden op bij het vertalen van een tekst, en hoe kunnen vertalers die problemen oplossen? Wat is het effect van de technologie op de taaldiversiteit? Welke hulpmiddelen heeft een taal nodig om te overleven in cyberspace?

Onderwijsvorm en toetsing

Deze cursus bestaat uit verschillende componenten. Ten eerste zijn er colleges, op woensdag en vrijdag. Voorafgaand aan een college moet je leesstof bestuderen. Na afloop moet je de bijbehorende individuele huiswerkopdrachten maken. Je antwoorden en oplossingen van het huiswerk moet je -- in uitgeschreven vorm -- meenemen naar het volgende college, waar we e.e.a. zullen bespreken.
Ten tweede zijn er practica op maandag (studenten TCS) of dinsdag (studenten Italiaans), waarin we werken aan de practicum-opdrachten, of het resultaat ervan bespreken. Die opdrachten kunnen resulteren in mondelinge presentaties of in schriftelijke verslagen (bv. papers, essays, onderzoeksverslagen). Op de maandagen zullen we deze resultaten presenteren en erover discussiëren.

Voor ieder college (tweemaal per week) moet je rekenen op 2u leeswerk, 2 contacturen, en 2u huiswerk: 12 uur per week. Voor ieder practicum (eenmaal per week) moet je rekenen op 6u zelfstudie, plus 2 contacturen: 8 uur per week. Je wordt dus geacht 20 uur per week aan deze cursus te besteden.

Verslagen en andere teksten moeten electronisch worden ingeleverd. Gebruik bij voorkeur HTML formaat (in week 2 leer je hoe je je eigen webpagina kan aanvragen en gebruiken). Vraag je docent om opheldering als de opdrachten niet duidelijk zijn!

Toetsing gebeurt op basis van de ingeleverde verslagen en andere teksten, de mondelinge presentaties, en de schriftelijke eindtoets (tentamen). De uiteindelijke weging van deze onderdelen kan afwijken van wat is aangekondigd in de studiegids; dit zal ik z.s.m. bekendmaken.

terug naar begin


Draaiboek

(1) ma/di 9/10 sept: practicum 1

Kennismaking, inleiding, overzicht.

Zorg dat je een computer-account hebt bij Letteren. Controleer ook of je toegang hebt tot WebCT.

(2) woensdag 11 sept: college 1

Enkele universalia, taalvermogen.

(3) vrijdag 13 sept: college 2

Typologie, classificatie van talen, basisterminologie.

(4) ma/di 16/17 sept: practicum 2

Deze bijeenkomst gaat over het zelf maken van een web-pagina. Zo'n web-pagina komt goed van pas voor het electronisch beschikbaar maken van je uitwerkingen van de opdrachten, zoals uitgelegd in de eerste bijeenkomst.
Dit onderdeel wordt verzorgd door het CIM. De bijeenkomst vindt plaats op de gewone tijd, in zaal KNG80, 1.13.
Zorg dat je een werkend computer-account hebt voor de computerleerzalen bij Letteren (domain CLZ). Eerstejaars die de introductie bij het CIM hebben gevolgd beschikken reeds over zo'n account. Neem je login-gegevens mee!
Enkele nuttige verwijzingen:

(5) woe 18 sept: college 3

Diversiteit (I): Taalverandering, genetische verwantschap.

(6) vrij 20 sept: college 4

Diversiteit (II): Talen in contact, pidgins, creolentalen.

(7) ma/di 23/24 sept: practicum 3

Deze bijeenkomst is gereserveerd voor bibliotheek-instructie in de Letterenbibliotheek. De bijeenkomst vindt plaats op de gewone tijd, maar dan in de Letterenbibliotheek, Drift 27. De hoofdingang is op Wittevrouwenstraat 7-11 (via witte poort van de Universiteitsbibliotheek). Je hebt een pen en papier nodig, plus je collegekaart. Deelname is verplicht voor studenten TCS; je krijgt een opdracht bij dit onderdeel.

(8) woe 25 sept: college 5

linguïstisch relativisme

(9) vrij 27 sept: college 6

bedreigde talen

(10) ma/di 30 sept/ 01 okt: practicum 4

Bespreking van voortgang bij aankomende practicum-opdrachten. Verder werken aan opdrachten.

(11) woe 2 okt: college 7

uniformiteit (I).

In dit deel van de cursus proberen we zicht te krijgen op de universele bouwprincipes die aan de verschillende talen ten grondslag liggen. Deze bijeenkomst wordt verzorgd door Michael Moortgat.
Het gepresenteerde materiaal, met verwijzingen naar internetbronnen, kan je hier terugvinden: scherm-afbeeldingen, print-versie.
De practicum-opdracht die bedoeld was voor afgelopen maandag, keert alsnog terug als huiswerk. Voor het eerstvolgende college, vrijdag, moet je een eigen mini-grammatica maken. Deze grammatica kan je on-line uitproberen via dit formulier. Bezoek deze pagina voordat je begint, voor nadere instructie en documentatie over hoe je te werk moet gaan!

(12) vrijdag 4 okt: college 8

uniformiteit (II)

Zoals eerder mondeling aangekondigd zal het college op vrijdag 4 oktober, plaatsvinden in een andere zaal: Drift 15, zaal 0.04, dus niet in de Uithof!

In dit college zullen we verder ingaan op de universele bouwprincipes van talen: hoe worden zinnen geconstrueerd? We hebben in groepjes gewerkt aan een practicum-opdracht, die in het verlengde ligt van het hierboven genoemde huiswerk. Hier vind je de bijbehorende handout met opdracht. Bij het uitvoeren van deze opdracht moet je de volgende drie punten in gedachten houden:
(1) welke formules zijn de atomen, niet verder splitsbare bouwstenen: s, n, np, inf(!), q, wh.
(2) kijk waar je haakjes zet; welke delen horen het meeste bij elkaar?
(3) wat is het volledige element en wat het onvolledige, na plaatsen van haakjes?
Tijdens het college hebben we gewerkt aan deze opdracht, maar die is nog niet voltooid. De herziene opdracht nr.4 is om de vandaag uitgereikte opdracht te voltooien, d.w.z. een grammatica te ontwerpen die goed werkt voor alle opgegeven Engelse zinnen. Je moet dat samen doen met het groepje waar je vandaag mee gewerkt hebt. De opdracht moet je inleveren uiterlijk maandag 28 oktober 23:59u, uitsluitend in electronische vorm (zie hieronder). Vermeld in het bestand duidelijk de namen en studentnummers van alle groepsleden!
De door jullie ontwikkelde grammatica moet je inleveren in de vorm van een speciaal bestand, analoog aan dit voorbeeld van Michael Moortgat c.s. Auteursnamen kan je als commentaar opnemen in het bestand. Plaats dit bestand op je eigen web-ruimte. Probeer het uit met deze grammatica-tester. Als je tevreden bent, stuur dan een e-mail bericht naar de docent met daarin de locatie van je grammatica-fragment, en de namen en studentnummers van de groepsleden.


(13) ma/di 7/8 okt: practicum 5

Eerste uur: groepspresentaties over bedreigde talen.
Voor deze opdracht (5.1) ben je ingedeeld in een groep van 5 studenten. Elke groep adopteert een bedreigde taal. Over die taal schrijven jullie als groepje een kort essay van maximaal 4 pagina's. In het essay geef je een portret van de taal aan de hand van wat we in de vorige sessies hebben behandeld (tot welke taalfamilie behoort de taal, wat zijn de typologische eigenschappen, hoeveel sprekers zijn er, waarom is de taal bedreigd, worden er stappen ondernomen om het tij te keren, of is het daarvoor te laat, etc). Dit essay moet je uiterlijk vandaag (23:59u) inleveren, en het telt mee voor de beoordeling.
Ten tweede moet je een mondelinge presentatie voorbereiden, waarin je je resultaten samenvat in maximaal 6 minuten. Maak daarbij gebruik van visuele hulpmiddelen: bord, overhead-projector, computer-projector, enz. Houd ook rekening met een korte periode na afloop (1 à 2 minuten) waarin het publiek vragen kan stellen. Deze presentaties gaan we in het eerste uur beluisteren.

Tweede uur: discussie over bedreigde talen.

Ten derde moet je als groepje een gezamenlijk standpunt innemen in het debat: wat zijn goede of slechte redenen om je druk te maken over het verdwijnen van talen. Is het wenselijk om taaldiversiteit te behouden, en zo ja hoe dan?
Aan de hand van de voorbereide standpunten discussiëren we over bedreigde talen en taaldiversiteit. We kijken ook naar de inspanningen om te komen tot een UNESCO 'Universal Declaration of Linguistic Rights' (http://www.unesco.org/most/ln1.htm,http://www.linguistic-declaration.org/).

(14) woe 9 okt: college 9

variatie binnen één taal: gender, poldernederlands

(15) vrijdag 11 okt: college 10

In tegenstelling tot wat eerder is aangekondigd, gaat dit college over zinsbouw of syntaxis. We zullen zien hoe woorden met elkaar gecombineerd kunnen worden tot woordgroepen, en hoe een zin weer is opgebouwd uit die woordgroepen. Deze combinatie-regels (phrase structure rules) vormen een belangrijke component van de grammatica van een taal. Relatief kleine verschillen in de combinatie-regels kunnen leiden tot aanzienlijke typologische verschillen, bv. in de volgorde van zinsdelen (SVO, SOV, enz).
Daarnaast hebben we gesproken over transformatie-regels, die een onderliggende diepte-structuur via een aantal structuur-veranderingen transformeren in een oppervlakte-structuur. Zinnen als ik veroordeel het schieten van jagers of de man ziet de schildpad op het strand zijn structureel ambigu. Ze hebben een totaal verschillende diepte-structuur, waarin bv. jagers onderwerp of lijdend voorwerp kan zijn van de ingebedde zin.

(16) ma/di 14/15 okt: practicum 6

klinkeruitspraak in het Nederlands

Deze bijeenkomst is facultatief. Je kan met je groepje zelfstandig werken aan de volgende opdracht, of je kan de tijd gebruiken om je verslag te schrijven. Je kan ook de docent raadplegen voor vragen en adviezen (alleen tijdens practicumtijden). NB: Deze opdracht moet je vandaag inleveren!

Opdracht 6: Voor deze opdracht moet je het beroemde onderzoek van Bill Labov een beetje herhalen (zie reader, p32). Jouw onderzoek heeft betrekking op de sociale verschillen in de uitspraak van de klinkers ei, aa en a in Utrecht in het jaar 2002.
Zoek een of twee mede-student en vorm samen een duo of trio. [Je mag ook verder werken in de groepjes van opdracht 5]. Breng samen een bezoek aan de Bijenkorf, en ontlok een aantal verkopers of verkoopsters de gewenste klinkers. Dat kan je doen door vragen te stellen, waarbij je weet dat het antwoord een woord zal bevatten met de gezochte klinkers. Je kan bv. naar de prijs vragen van een artikel dat "vijftien euro" kost. Gebruik je creativiteit! Luister zeer goed naar de gezochte klinkers, en probeer ze zo exact mogelijk weer te geven. Klinkt de ei meer als è, ie, ai, aai, oi? Herhaal deze tactiek voor de klinkers aa en a. Probeer ook of je de gehoorde klinkers kan reproduceren, liefst buiten gehoorsafstand van de geïnterviewde. Het is het handigste als één student het gesprek voert, terwijl de anderen luisteren en noteren. Wissel de rollen ook af!
Herhaal deze "interviews" in de Vroom & Dreesmann en in de HEMA. Zorg dat je in ieder warenhuis tenminste 5 realisaties noteert (hoe meer hoe beter) van elk van de 3 klinkers. In totaal moet je dus tenminste (3 warenhuizen x 5 verkoopsters x 3 klinkers) 45 uitingen verzamelen.
Vergelijk de resultaten tussen de drie warenhuizen, zijn er sociale verschillen in de uitspraak van deze drie klinkers? Zorg voor een overtuigend betoog met heldere conclusies. Leg je daden en je handelingen duidelijk vast in een schriftelijk verslag. Dit verslag moet je vandaag (uiterlijk 23:59u) inleveren, en het telt mee voor je beoordeling. Vermeld dus duidelijk jullie namen!

(17) woe 16 okt: college 11

tweede-taalverwerving
NT2: Nederlands als tweede taal
Zoals jullie gemerkt hebben is het nog niet mogelijk om je webpagina's op de W: schijf bij te werken. Hieronder een fragment van een nieuwsbericht van het CIM over dit onderwerp:
"Veel mensen bellen met vragen over hun W: schijf omdat webpagina's geupdate moeten worden. Dat heeft op dit moment onze hoogste prioriteit en we zijn hier druk mee bezig. We streven ernaar eind deze week of begin volgende week alle W: schijven weer actief te hebben zodat alle webpagina's weer geupdate kunnen worden. U hoeft hiervoor niet te bellen met de helpdesk en u hoeft ook niets aan uw instellingen te veranderen. De W: schijf zal straks weer werken zoals u gewend bent. Mensen die gewend waren pagina's te updaten vanaf elders via FTP zullen een nieuwe werkwijze moeten aanleren via een applicatie genaamd SSH. Deze is voor iedereen te installeren via het mapje "Applications" op de desktop. Thuisgebruikers kunnen de software downloaden via de webpagina's van het CIM (www.let.uu.nl/cim), onder het kopje informatie voor medewerkers). Instructies voor het gebruik van SSH om uw site te updaten worden binnenkort beschikbaar gesteld. Indien u zeer dringend pagina's moet updaten kunt u wel met de helpdesk bellen en zullen wij u met enige voorrang helpen." [16 okt 2002]
Als het gaat om in te leveren werkstukken, dan kan je ook alle HTML-bestanden in een ZIP-file inpakken, en die ZIP-file naar mij opsturen per e-mail. Maar het lijkt verstandiger om nog een paar dagen te wachten tot de W: schijven weer geactiveerd zijn.

(18) vrijdag 18 okt: college 12

fonetische verschillen tussen talen (ritme en intonatie).

(19) ma/di 21/22 okt: practicum 7

Let op: De practicum-bijeenkomst voor maandag/dinsdag is afgelast! Je moet zelfstandig werken aan opdracht 7 (en 1 en 4).
Opdracht 7: Bestudeer het "taalkundig manifest" getiteld Het Multiculturele Voordeel: Meertaligheid als uitgangspunt, van het Meertens Instituut.
Schrijf een paper van ongeveer 1 pagina (minimaal ½, maximaal 1½ pagina A4), waarin je een weloverwogen en goed geformuleerd oordeel geeft over de meningen en voorgestelde oplossingen in het manifest. Je kunt je eventueel beperken tot de hoofdpunten, waarmee je het juist wel of juist niet eens bent. Deze opdracht mag je weer uitvoeren met een of twee mede-studenten. Lever je paper uiterlijk vandaag (23:59u) in; het telt weer mee voor je beoordeling.

(20) woe 23 okt: geen college

In tegenstelling tot eerdere aankondigingen is er vandaag geen college, i.v.m. herfstvakantie!

(21) vrij 25 okt: college 13

vertalen.
We kijken naar twee onderwerpen: menselijke vertalingen en hun beperkingen, en machinale vertalingen en hun beperkingen. Wat zijn de verschillen tussen menselijke en machinale vertalingen?

(22) ma/di 28/29 okt: practicum 8

automatisch vertalen
Opdracht 8: Zoek op het web naar beschikbare automatische vertaaldiensten (bv. de Babelfish webstek). Vergelijk de taalparen die worden aangeboden. Zijn er voorzieningen voor het Nederlands? Kies een webpagina uit, en laat die vertalen in een taal die je beheerst. Beoordeel de kwaliteit van de vertalingen vanuit het perspectief van de 'menselijke' vertaler. (Op de webstek van Remax makelaars bv. wordt "E-Mail Us" foutief vertaald als "Verstuur ons met de elektronische post"). Schrijf een verslag van je bevindingen van 2 à 3 pagina's, en lever dat vandaag in. Ook dit verslag telt weer mee voor je beoordeling.

Nu bij het einde van deze cursus moet je ook andere zaken vandaag inleveren:
(1) je electronische plakboek (opdracht 1.1),
(2) je mini-grammatica (opdracht 4).

(23) woe 30 okt

Deze laatste bijeenkomst is gereserveerd als vragen-uurtje, ter voorbereiding op het eindtentamen. Er zal geen nieuwe stof gepresenteerd worden, maar je kan vragen stellen over de colleges of leeswerk van eerdere bijeenkomsten.

woensdag 13 nov: tentamen

12:00 tot 15:00 uur, Drift 21, zaal 0.32

Bij de evaluatie vermeldden enkele studenten dat het handig zou zijn geweest als er een begrippenlijst bij deze cursus zou zijn. Dat lijkt me alvast een heel nuttige suggestie voor volgend jaar. Ondertussen kan je vast begrippen opzoeken bij xrefer, een heel handige webstek voor definities e.d.
Een aantal studenten moeten daar nog maar eens het begrip 'morpheme' opzoeken...

Terug naar het begin


Verder lezen

Hier volgen enkele inleidende en populair-wetenschappelijke boeken op het gebied van de taalwetenschap: Daarnaast kan je uiteraard de bibliografieën gebruiken die in de reader te vinden zijn aan het einde van de meeste artikelen of hoofdstukken.

Post-mortem toevoegingen aan deze lijst:

Oude cursuspagina's

Aanvullend materiaal is te vinden op de oude web-pagina's van deze cursus: 2000 (Hugo Quené), 2001 (Michael Moortgat).

Terug naar het begin


2003.05.08 HQ