De Toren van Babel

cursuscode 200500122

2005-2006, blok 2, november-februari



Nieuws

  1. [2006.03.10] Inmiddels zijn alle cijfers beschikbaar. Bij een eindcijfer van 5.5 of hoger ben je geslaagd voor de hele cursus, anders niet. De eindcijfers worden binnenkort doorgegeven aan Osiris. Neem contact op als je denkt dat er iets niet klopt. Herkansingen zijn alleen mogelijk als je (a) alle opdrachten hebt ingeleverd, en (b) een eindcijfer hebt van 5.0 t/m 5.4. Dat geldt voor één student.
  2. [2006.01.25] Link toegevoegd naar Rotterdamse Burgerschapscode.
  3. [2005.12.01] Let bij het schrijven van werkstukken op deze richtlijnen.

Praktische informatie

Docent

Hugo Quené
e-mail: Hugo Quene AT let uu nl,
Trans 10, kamer 1.31,
spreekuur: dinsdag 14:00-15:30 en volgens afspraak

Assistent

Fransien Walton
e-mail: A.F.Walton AT students uu nl

Fransien is als student-assistent bij deze cursus het eerste aanspreekpunt voor al je vragen over toelating, rooster, lesstof, en dergelijke praktische zaken. Ook inhoudelijke vragen over boek, college, en opdrachten kan je aan haar stellen. Verder corrigeert zij opdrachten en houdt de administratie bij. Vermeld bij je berichten aan docent of assistent altijd als onderwerp "Babel", alsmede je studentnummer. Communicatie verloopt alleen met/via je SOLIS account.

Reader

Reader De Toren van Babel, cursuscode 200500122.
Deze reader is verkrijgbaar bij het Studiepunt Letteren, Drift 8, 3512 BS Utrecht.

Extra leesstof

Zie ook de rubriek Verder lezen onderaan deze pagina.

Rooster

cursusjaar 2005-2006, blok 2
practicum groep 1maandag 9:00-11.00Drift 21, 0.03
practicum groep 2maandag 11:00-13.00Drift 21, 0.03
werkcollegewoensdag10.00-13.00Drift 21, 0.32
werkcollegevrijdag11.00-13.00Achter De Dom, 2.02

Inhoud

Deze cursus biedt een oriëntatie op de taalkundige hoofdrichtingen van Taal- en Cultuurstudies. We besteden aandacht aan de grote verscheidenheid aan talen die in de wereld gesproken worden en aan de uniforme bouwprincipes die aan deze verscheidenheid ten grondslag liggen.

In het eerste deel van de cursus bekijken we de enorme variatie aan talen. In welke opzichten verschillen die talen eigenlijk van elkaar? We kijken naar verschillen in klanken, woordstructuur, zinsbouw en betekenis. Welke typen talen worden onderscheiden? Waarom zijn er zoveel verschillende talen? Hoe ontstaan nieuwe talen, en waarom verdwijnen er nu zoveel talen? Ook kijken we naar de variatie binnen een taal, bijvoorbeeld tussen spreektaal en schrijftaal, tussen mannentaal en vrouwenpraat, of tussen plat en beschaafd praten.

In het tweede deel vragen we ons af welke algemene bouwprincipes er aan de variatie ten grondslag liggen. In termen van deze uniforme bouwprincipes proberen we een inzicht te verwerven in structuur en werking van het menselijk taalvermogen — het vermogen dat een kind in staat stelt om spontaan een 'moedertaal' te verwerven. We bekijken de verschillen tussen die spontane eerste taalverwerving, en het latere leren van een vreemde taal.

Tenslotte belichten we de thematiek van verscheidenheid en uniformiteit aan de hand van de positie van taal in onze meertalige informatiemaatschappij. Welke problemen treden op bij het vertalen van een tekst, en hoe kunnen vertalers die problemen oplossen? Wat is het effect van de technologie op de taaldiversiteit? Welke hulpmiddelen heeft een taal nodig om te overleven in cyberspace?

Onderwijsvorm en toetsing

Deze cursus bestaat uit verschillende componenten. Ten eerste zijn er colleges, op woensdag en vrijdag. Voorafgaand aan een college moet je leesstof bestuderen. Na afloop moet je de bijbehorende individuele huiswerkopdrachten maken. Je antwoorden en oplossingen van het huiswerk moet je -- in uitgeschreven vorm -- meenemen naar het volgende college, waar we e.e.a. zullen bespreken.
Ten tweede zijn er practica (meestal, maar niet altijd op maandag), waarin we werken aan de practicum-opdrachten, of het resultaat ervan bespreken. Die opdrachten kunnen resulteren in mondelinge presentaties of in schriftelijke verslagen. Tijdens de practica zullen we deze resultaten presenteren en erover discussiëren.

Voor ieder college (tweemaal per week) moet je rekenen op 2u leeswerk, 2 contacturen, en 2u huiswerk: 12 uur per week. Voor ieder practicum (eenmaal per week) moet je rekenen op 6u zelfstudie, plus 2 contacturen: 8 uur per week. Je wordt dus geacht 20 uur per week aan deze cursus te besteden.

Werkstukken en andere teksten moeten electronisch worden ingeleverd, via WebCT [ONDER VOORBEHOUD]. Teksten moeten geschreven zijn in standaard HTML (dus niet geproduceerd met Microsoft Word!). Je mag ook een ultra-kort document inleveren met alleen een hyperlink naar het eigenlijke document. Controleer vooraf of alles goed werkt — liefst vanaf een andere computer! Eenmaal ingeleverde werkstukken kan je niet meer wijzigen noch opnieuw inleveren! Vraag je docent om opheldering als de opdrachten niet duidelijk zijn!

Toetsing gebeurt op basis van drie ingeleverde werkstukken (zie hieronder, elk 2 punten waard) en de schriftelijke eindtoets (tentamen, 4 punten waard).


Draaiboek

In het begin van de cursus hebben we veel practicum-bijeenkomsten. Je leert daarin de elementaire vaardigheden die je direct gaat toepassen in de rest van deze cursus, en uiteraard verder gedurende je studie. Tekst schrijven en bewaren op de computer, een webstek bouwen en ontsluiten, een wetenschappelijke bibliotheek gebruiken... dat hoort nu eenmaal bij een studie in de Faculteit der Letteren, en je leert het meteen.

(1) maandag 21 nov: mini-cursus HTML, les 1

Let op: Deze bijeenkomsten wijken af van het eerder aangekondigde rooster!
Twee practicum-bijeenkomsten staat los van de rest van de cursus, en worden besteed aan de minicursus HTML, gegeven door collega Louis des Tombe. Vandaag les 1. Je gaat o.a. leren zelf een webpagina te maken en op de facultaire webserver te ontsluiten.
Let op: De roostering van dit onderdeel verloopt buiten onze cursus om; tijd en plaats wijken af van eerdere aankondigingen. Je moet je zelf inschrijven (formulier is nog in aanbouw). Kies bij voorkeur tijden op maandagochtend, passend bij je werkgroeps-indeling. Het is de bedoeling dat je les 1 volgt op 21 nov, les 2 op 28 nov, les 3 op 5 dec. In totaal volgen zo'n 450 eerstejaars (uit allerlei cursussen) dit onderdeel in blok 2, dus het is mogelijk dat de optimale inschrijvingskeuzes al vol zitten. De volgende tijden zijn beschikbaar (onder voorbehoud) in week 48, 49, 50 (blokweek 1, 2, 3) voor les 1, 2 en 3:
maandag, dinsdag, woensdag 9-11 en 11-13
dinsdag, woensdag, donderdag 17-19
Je hebt een account nodig voor de computerleerzalen bij Letteren (domain CLZ). Eerstejaars die de introductie bij het CIM hebben gevolgd beschikken reeds over zo'n account. Neem je login-gegevens mee!
Enkele nuttige verwijzingen:

(2) woensdag 23 nov: college 0

Let op: aanvangstijd gewijzigd naar 11:00u

Kennismaking, inleiding, overzicht.

(3) vrijdag 23 nov: college 1

Enkele universalia, taalvermogen.

(4) maandag 28 nov: mini-cursus HTML, les 2

Bijeenkomst gereserveerd voor de mini-cursus HTML, les 2. Let op: Zowel de tijd als de plaats van deze bijeenkomst wijkt af van het aangekondigde rooster!

(5) woensdag 30 nov: college 2

Typologie, classificatie van talen, basisterminologie.

(6) vrijdag 2 dec: practicum 2

Trio's samenstellen. Voorbereiding van tweede opdracht: presentaties en werkstukken over bedreigde talen. Voorbereiding van derde opdracht: variatie in uitspraak van klinkers.

(7) maandag 5 dec: mini-cursus HTML, les 3

Bijeenkomst gereserveerd voor de mini-cursus HTML, les 3. Let op: Zowel de tijd als de plaats van deze bijeenkomst wijkt af van het aangekondigde rooster!

(8) woensdag 7 dec: college 3

Diversiteit (I): Taalverandering, genetische verwantschap.

(9) vrijdag 9 dec: college 4

Diversiteit (II): Talen in contact, pidgins, creolentalen.

(10) maandag 12 dec: toets HTML

Kijk voor details bij de webstek van de minicursus HTML.

(11) woensdag 14: college 5

bedreigde talen

(12) vrijdag 16 dec: college 6

linguïstisch relativisme

weken 51 en 52: Kerstvakantie

Tussen 19 en 31 december wordt er geen onderwijs gegeven in onze Faculteit.

week 01: geen bijeenkomsten

De bijeenkomsten in deze onderwijsweek komen te vervallen.
Je kunt wel zelfstandig werken aan je/jullie opdrachten.

(13) maandag 9 jan: practicum 3

Eerste opdracht:
Bestudeer het "taalkundig manifest" getiteld Het Multiculturele Voordeel: Meertaligheid als uitgangspunt, van het Meertens Instituut.
Schrijf een paper van ongeveer 600 woorden, waarin je een weloverwogen en goed geformuleerd oordeel geeft over de meningen en voorgestelde oplossingen in het manifest. Je kunt je eventueel beperken tot de hoofdpunten, waarmee je het juist wel of juist niet eens bent. Deze opdracht moet je individueel uitvoeren.
Zorg dat je geen plagiaat pleegt! Wat je inlevert moet je eigen intellectuele eigendom zijn. Ingeleverde werkstukken worden automatisch gecontroleerd op plagiaat (zie hieronder). Lees de richtlijnen door in de Reader, over plagiaat (p.138) en over het vinden van wetenschappelijke informatie (p.139).
Houd ook rekening met mijn richtlijnen voor correct taalgebruik.
Je werkstuk moet bestaan uit een document in HTML, dat geplaatst is op je eigen web-ruimte bij Letteren. Bovendien moet je dit document inleveren bij Ephorus, een webstek voor automatische plagiaat-detectie, via dit formulier. Vul als "inlevercode" in Babel0506 (met hoofdletter). Vul bij "opmerkingen" het web-adres in van je HTML-versie van je document, d.w.z. waar je document te vinden is op het web.
Deadline is maandag 9 januari 23:55u! Neem bij vragen contact op met de student-assistent of met de docent.

(14) woensdag 11 jan: college 7

fonetische verschillen tussen talen (ritme en intonatie).

(15) vrijdag 13 jan: college 8

variatie binnen één taal: gender, poldernederlands


(16) maandag 16 jan: practicum 4

Eerste uur: groepspresentaties over vreemde talen.
Voor deze tweede opdracht ben je ingedeeld in een groep van 3 à 4 studenten. Elke groep adopteert een exotische taal. Over die taal schrijven jullie als groepje een kort essay van maximaal 4 pagina's. In het essay geef je een portret van de taal aan de hand van wat we in de vorige sessies hebben behandeld (tot welke taalfamilie behoort de taal, wat zijn de typologische eigenschappen, hoeveel sprekers zijn er, is de taal bedreigd, worden er stappen ondernomen tegen die dreiging, etc). Dit essay moet je uiterlijk vandaag (23:55u) inleveren via WebCT, en het telt mee voor de beoordeling.
Teksten moeten geschreven zijn in standaard HTML (dus niet geproduceerd met Microsoft Word!). Je mag ook een ultra-kort document inleveren met alleen een hyperlink naar het eigenlijke document. Controleer vooraf of alles goed werkt — liefst vanaf een andere computer! Eenmaal ingeleverde werkstukken kan je niet meer wijzigen noch opnieuw inleveren!
Ten tweede moet je een mondelinge presentatie voorbereiden, waarin je je resultaten samenvat in maximaal 6 minuten. Maak daarbij gebruik van visuele hulpmiddelen: bord, overhead-projector, computer-projector, enz. Houd ook rekening met een korte periode na afloop (1 à 2 minuten) waarin het publiek vragen kan stellen. Deze presentaties gaan we in het eerste uur beluisteren.

Tweede uur: discussie over bedreigde talen.

Ten derde moet je als groepje een gezamenlijk standpunt innemen in het debat: wat zijn goede of slechte redenen om je druk te maken over het verdwijnen van talen. Is het wenselijk om taaldiversiteit te behouden, en zo ja hoe dan?
Aan de hand van de voorbereide standpunten discussiëren we over bedreigde talen en taaldiversiteit. We kijken ook naar de inspanningen om te komen tot een UNESCO 'Universal Declaration of Linguistic Rights' (http://www.unesco.org/most/ln1.htm, http://www.linguistic-declaration.org/).
Bewonder hier elkaars voltooide werkstukken:
groep 1: Morisyen, Soninke, Sulung, Tamil, Buriat, Hawai'iaans, Quiché, Ests, IJslands, Catalaans, Fiji.
groep 2: Warlpiri, Dzongkha, Nivkh (Gilyak), Chinook, Aukan, Baskisch, Galicisch.

(17) woe 18 jan: college 9

We zullen het hebben over zinsdelen en zinsbouw (syntaxis).
We zullen zien hoe woorden met elkaar gecombineerd kunnen worden tot woordgroepen, en hoe een zin weer is opgebouwd uit die woordgroepen. Deze combinatie-regels (phrase structure rules) vormen een belangrijke component van de grammatica van een taal. Relatief kleine verschillen in de combinatie-regels kunnen leiden tot aanzienlijke typologische verschillen, bv. in de volgorde van zinsdelen (SVO, SOV, enz).
Daarnaast zullen we spreken over transformatie-regels, die een onderliggende diepte-structuur via een aantal structuur-veranderingen transformeren in een oppervlakte-structuur. Zinnen als ik veroordeel het schieten van jagers of de man ziet de schildpad op het strand zijn structureel ambigu. Ze hebben een totaal verschillende diepte-structuur, waarin bv. jagers onderwerp of lijdend voorwerp kan zijn van de ingebedde zin.

(18) vrij 20 jan: college 10

vertalen

We kijken naar twee onderwerpen: menselijke vertalingen en hun beperkingen, en machinale vertalingen en hun beperkingen. Wat zijn de verschillen tussen menselijke en machinale vertalingen?


(19) maandag 23 jan: practicum 5

Deze bijeenkomst is gereserveerd voor bibliotheek-instructie in de Letterenbibliotheek (LB). Deelname is verplicht! De instructie wordt gegeven in de Letterenbibliotheek, Drift 27. De hoofdingang is op Wittevrouwenstraat 7-11 (via witte poort van de voormalige Universiteitsbibliotheek). We verzamelen in de hal. Zorg dat je jas en tas in een kluisje zijn opgeborgen. Je hebt wel een pen en papier nodig, plus je collegekaart.
groep 1: 09-11u
groep 2: 11-13u

(20) woensdag 25 jan: college 11

tweede-taalverwerving
NT2: Nederlands als tweede taal

(21) vrijdag 27 jan

Er is vandaag geen bijeenkomst, zodat je voldoende tijd hebt voor zelfstudie, individuele opdracht (zie hieronder!) en leesstof.

(22) maandag 30 jan: vragenuurtje

klinkeruitspraak in het Nederlands

Deze bijeenkomst is facultatief.
Onderstaande derde opdracht moet je vandaag inleveren!

Jullie moeten het beroemde onderzoek van Bill Labov een beetje gaan herhalen (zie reader, p32). Jullie onderzoek heeft betrekking op de sociale verschillen in de uitspraak van de klinkers ei, aa en a in Utrecht in het jaar 2005.
Breng met je trio-genoten een bezoek aan de Bijenkorf, en ontlok een aantal verkopers of verkoopsters de gewenste klinkers. Dat kan je doen door vragen te stellen, waarbij je weet dat het antwoord een woord zal bevatten met de gezochte klinkers. Je kan bv. naar de prijs vragen van een artikel dat "vijftien euro" kost. Gebruik je creativiteit! Luister zeer goed naar de gezochte klinkers, en probeer ze zo exact mogelijk weer te geven. Klinkt de ei meer als è, ie, ai, aai, oi? Herhaal deze tactiek voor de klinkers aa en a. Probeer ook of je de gehoorde klinkers kan reproduceren, liefst buiten gehoorsafstand van de geïnterviewde. Het is het handigste als één student het gesprek voert, terwijl de anderen luisteren en noteren. Wissel de rollen ook af!
Herhaal deze "interviews" in de Vroom & Dreesmann en in de HEMA. Zorg dat je in ieder warenhuis tenminste 5 realisaties noteert (hoe meer hoe beter) van elk van de 3 klinkers. In totaal moet je dus tenminste (3 warenhuizen x 5 verkoopsters x 3 klinkers) 45 uitingen verzamelen.
Vergelijk de resultaten tussen de drie warenhuizen, zijn er sociale verschillen in de uitspraak van deze drie klinkers? Zorg voor een overtuigend betoog met heldere conclusies. Leg je daden en je handelingen duidelijk vast in een schriftelijk verslag. Dit verslag moet je vandaag (uiterlijk 23:55u) inleveren via WebCT, en het telt mee voor je beoordeling. Vermeld dus duidelijk ieders naam en studentnummer! Teksten moeten geschreven zijn in standaard HTML (dus niet geproduceerd met Microsoft Word!). Je mag ook een ultra-kort document inleveren met alleen een hyperlink naar het eigenlijke document. Controleer vooraf of alles goed werkt &mdash liefst vanaf een andere computer! Eenmaal ngeleverde werkstukken kan je niet meer wijzigen noch opnieuw inleveren!

In een wetenschappelijk verslag is het gebruikelijk om de onderstaande indeling te volgen. Let vooral op de verschillen tussen Resultaten, Discussie, en Conclusie.

Inleiding
Welk theoretisch kader? Welke onderzoeksvraag? Op welke wijze wordt die onderzoeksvraag beantwoord? Dit moet een beargumenteerd betoog zijn, d.w.z. de logica moet leiden naar de gestelde onderzoeksvraag of hypothese. Die vraag of hypothese moet je ook hier noemen.
Methode
Hoe heb je data ontlokt, hoe heb je observaties gedaan? (Dit is vaak moeilijk om te bedenken, maar makkelijk om op te schrijven.) Je moet zoveel vertellen over je onderzoek dat de lezer het onderzoek zou kunnen herhalen. Dus alle relevante beslissingen moet je vermelden en motiveren: hoeveel sprekers, welke klinkers, welke winkels, enz. enz. Omdat replicatie of herhaling van het onderzoek mogelijk is, is wetenschappelijk onderzoek een controleerbare bezigheid; de resultaten kunnen geverifiëerd worden door andere competente onderzoekers.
Resultaten
Vat de ruwe observaties samen, bv in een tabel met percentages van "platte" of "poldernederlandse" varianten per sprekergroep. Bespreek de belangrijkste trends en effecten daarin. Als het goed is, volgt de data-presentatie uit je onderzoeksvraag in de Inleiding.
Discussie, Bespreking
Dit onderdeel kan soms samengenomen worden met de Resultaten. In de Bespreking worden de verkregen resultaten besproken, in het kader van de onderzoeksvraag. Opvallende andere observaties kan je ook in die bespreking betrekken, zoals een duidelijk leeftijdsverschil tussen de sprekersgroepen. Zijn er alternatieve verklaringen denkbaar? Bespreek die dan ook. Zijn er mogelijk tekortkomingen in je onderzoek (bv. te weinig observaties, gebrekkige generalisatie)? Bespreek die dan ook.
Conclusie
Dit is een kort stukje, gereserveerd voor echte conclusies: een paar zinnen waarin de belangrijkste bevindingen worden samengevat, de onderzoeksvraag wordt beantwoord, en de consequenties voor het grotere theoretische kader worden aangegeven. Meer dan drie conclusies is ongebruikelijk, en niet helder voor de lezer.

De laatste bijeenkomst vandaag is gereserveerd als vragen-uurtje, ter voorbereiding op het tentamen. Je kan vragen stellen over de colleges of leeswerk van eerdere bijeenkomsten.

De bijeenkomsten vinden plaats in de twee subgroepen voor het practicum, groep 1 (9-11u) en groep 2 (11-13u), Drift 21, zaal 0.03.

woensdag 1 febr: tentamen

Het tentamen vindt plaats op de gebruikelijke tijd en plaats:
van 10:00 tot 12:00 uur, Drift 21, 0.32

Vergeet niet om de online cursus-evaluatie in te vullen.

Verder lezen

Hier volgen enkele inleidende en populair-wetenschappelijke boeken en romans op het gebied van taal en taalwetenschap: Daarnaast kan je uiteraard de bibliografieën gebruiken die in de reader te vinden zijn aan het einde van de meeste artikelen of hoofdstukken.

Verder grazen

Oude cursuspagina's

Aanvullend materiaal is te vinden op de oude web-pagina's van deze cursus: 2000 (Hugo Quené), 2001 (Michael Moortgat), 2002 (HQ), 2003 (HQ), 2004 (HQ).
© 2000-2006 HQ 2006.03.10