Melodie en Ritme in Talen

code 200500180

2010-2011, blok 1, september-november



Nieuws

Praktisch

Docent

Hugo Quené
e-mail: h punt quene AT uu nl,
adres: opleiding Taalwetenschap, Trans 10, 3512 JK Utrecht, kamer 1.17
spreekuur: dinsdag 14:00-15:30 en op afspraak

Rooster

Het meest recente rooster is te vinden in de cursuskrant.

Leesstof

Doel en inhoud

Deze cursus heeft tot doel om diepgaande kennis en inzicht te verwerven in de prosodie van gesproken taal, in het gebruik daarvan tijdens gesproken communicatie, en in de relatie daarvan met abstracte taalkundige structuren. Ook verwerft de student inzicht en ervaring in de belangrijkste onderzoeksmethodes op dit gebied, en leert hij of zij om empirische resultaten te evalueren voor theorievorming. Tenslotte maakt de student kennis met praktisch onderzoek naar melodie en ritme van talen.

Gesproken taal wordt gekenmerkt door melodische en temporele patronen die zich uitstrekken over meerdere lettergrepen. In deze cursus bestuderen we verschillende aspecten van deze melodische en temporele patronen (prosodie), zowel vanuit productie als vanuit perceptie bezien. Belangrijke aspecten daarbij zijn: wat is de relatie tussen de taalkundige structuur (fonologisch, syntactisch, pragmatisch) en de fonetische vorm van een uiting? Wat zijn de verschillende communicatieve functies van melodie en van ritme? Hoe gebruiken sprekers en luisteraars deze functies? In hoeverre houden fonetische verschillen tussen talen verband met andere taalkundige verschillen tussen talen?

Werkvorm en toetsing

Deze cursus heeft de vorm van 2 werkcolleges per week, elk 2 uur. Daarnaast is er een practicum van 2 uur per week. De cursus is begroot op een inspanning van gemiddeld 20 uur per week.

De cursus omvat drie deeltoetsen. De eerste deeltoets is een schrijfopdracht, nader beschreven in het onderstaande draaiboek (30% van eindcijfer). De tweede deeltoets is een tentamen over de behandelde leesstof en collegestof (40% van eindcijfer). De derde deeltoets bestaat uit een schriftelijk verslag van de practica (30% van eindcijfer).

Alle verslagen moeten worden ingeleverd in PDF. Volg ook mijn aanwijzingen voor taalgebruik, stijl en opmaak van werkstukken.

Het is nadrukkelijk de bedoeling dat je uitsluitend eigen werk inlevert ter beoordeling. Je mag dus niet antwoorden en verslagen kopiëren van anderen, en evenmin mag je je werk samenstellen uit tekstfragmenten geschreven door anderen. Zulk plagiaat wordt beschouwd als een vorm van fraude. De sancties daartegen kan je nalezen in de Onderwijs- en Examenregeling Taalwetenschap, Artikel 4.11.
Lees ook deze uitleg van plagiaat: Wat is citeren, parafraseren, plagiaat? (van UB Universiteit Utrecht, ontleend aan lesmodule Hoe verwerk ik literatuur in mijn verslag? van de UB Vrije Universiteit Amsterdam).
Als je twijfelt over de juiste werkwijze, vraag dan vooraf om opheldering bij de docent.


Draaiboek

6 en 8 sept: zelfstudie en voorbereiding

De bijeenkomsten beginnen in de tweede week van blok 1 (in week 37), na de introductie voor nieuwe studenten.

Om de beperkte onderwijstijd toch goed te gebruiken, dienen jullie (als ouderejaars studenten) de eerste week te besteden aan zelfstudie. Het gaat om stof ter voorbereiding op de eerste bijeenkomst (Nooteboom 1997), om achtergrondkennis over intonatie ('t Hart, Collier en Cohen 1990) en om opfrissen van benodigde voorkennis (tutorial speech analysis):

Voorbereiding op practicum:

ma 13 sept: werkcollege 1

Inleiding; huishoudelijke zaken.
Overzicht. Functies van prosodie. Structuur en prominentie in spraak. Intonatie: Terminologie. Over toonhoogte, klemtoon, accent, toon, contour, beweging, niveau.

Bestuderen:

woe 15 sept: werkcollege 2

Intonatie: de perceptieve IPO-benadering

Bestuderen:

woe 15 sept: practicum 1

In de practicum-bijeenkomsten gaan we zelf prosodische analyses van spraak uitvoeren met behulp van de computer. Het practicum sluit aan bij eerdere oefeningen in fonetische analyse, zoals bv opgedaan in de cursus Spreken en Verstaan. Je dient zelf een koptelefoon mee te nemen; deze zijn ook te leen bij het CIM in kamer 0.08 op vertoon van collegekaart. We gebruiken het programma Praat voor akoestische en fonetische analyses en bewerkingen. Dit programma is al geïnstalleerd in de computerleerzalen. Je kunt dit programma ook downloaden en installeren op je eigen computer.

In het eerste practicum gaan we melodieën analyseren volgens de IPO-benadering. Voor tenminste drie zinnen uit je opnames (zie eerste week, hierboven) moet je een close-copy stilering maken, die auditief niet te onderscheiden is van het origineel. Baseer je daarbij niet alleen op je eigen oordeel, maar ook op dat van je mede-studenten. In het eerste uur gaan we diverse stileringen maken, en in de loop van het tweede uur gaan we die van elkaar beluisteren en beoordelen.
In vervolg hierop gaan we ook onderzoeken in hoeverre de hoge en lage kantelpunten op een (declinatie)lijn liggen, en in hoeverre de stijgingen en de dalingen dezelfde helling hebben. Hoe erg is het als dat niet het geval is?
Houd aantekeningen bij voor je verslag!

ma 20 sept: werkcollege 3

Intonatie: de linguïstische AM-benadering

Bestuderen:

woe 22 sept: werkcollege 4

Intonatie: de linguïstische AM-benadering (vervolg)

Intonatie: een hybride benadering

Bestuderen:

woe 22 sept: practicum 2

In het tweede practicum gaan we melodieën analyseren volgens de Autosegmentele-Metrische benadering (AM-benadering). We gebruiken daarbij het zgn ToDI-systeem (Transcription of Dutch Intonation), dat is een Nederlandse uitwerking van het ToBI-systeem (Tones and Break Indices) dat weer is gebaseerd op de AM-benadering van Pierrehumbert en anderen. (ToDI negeert de Break Indices die de diepte van een grens of pauze aangeven.)
Voor ToDI is een aparte website die we gaan gebruiken: http://todi.let.kun.nl/ToDI/home.htm.
Tijdens het practicum moet je zelfstandig de volgende modules doorwerken: 0, 1, 5. Luister naar alle voorbeelden en doe ook de oefeningen. Gebruik daarbij de Synthesize-knop om jouw voorgestelde analyse te beluisteren, en vergelijk deze met het origineel. Als je denkt dat jouw analyse correct is, controleer 'm dan met de Check-knop. Houd bij in je verslag hoe vaak je een juiste danwel onjuiste analyse hebt gemaakt.
Probeer ook om je correcte analyse te benoemen in termen van toonhoogte-bewegingen uit de IPO-benadering. Dat hoeft niet voor alle zinnen uit alle oefeningen, maar wel voor minstens 1 zin uit elk deel van de oefeningen bij iedere module/hoofdstuk, dus in totaal voor 5 zinnen van module 1 (A t/m E) plus 3 zinnen van module 5 (A t/m C), dus in totaal voor minstens 8 zinnen. Rapporteer voor deze geselecteerde zinnen allebei de analyses in je practicum-verslag.
Update: In de computerleerzalen bleek het lastig om deze analyses en oefeningen te maken. Je kunt het beste de browser Opera gebruiken (Start > Standard Applications > Opera), die geeft het minste problemen. Aan een oplossing wordt nog gewerkt.

ma 27 sept: werkcollege 5

Intonatie: toontalen en absolute toonhoogte-waarneming

Bestuderen: (deze artikelen zijn ook beschikbaar via de surfgroepen-site)

Verwijzingen: Diana Deutsch.

woe 29 sept: werkcollege 6

Toonhoogte en sexuele selectie

Bestuderen: (deze artikelen zijn ook beschikbaar op cursus-site)

Verwijzingen:

woe 29 sept: practicum 3

In het derde practicum gaan we verder met de analyse van melodieën volgens het ToDI-systeem; zie practicum 2 voor verdere aanwijzingen.

ma 4 okt: werkcollege 7

Tempo.

Bestuderen:

Verwijzingen:

woe 6 okt: werkcollege 8

Ritme. Wat is ritme? De vruchteloze zoektocht naar isochronie. nPVI en andere ritmische maten.

Bestuderen:

woe 6 okt: practicum 4

Spreektempo. In dit practicum moet je het spreektempo gaan bepalen in je eigen spraak-opnames. Doe dat voor iedere frase afzonderlijk, zodat je voor iedere frase het spreektempo weet. Leg ook vast wat het geslacht van de spreker is, en zijn/haar leeftijd (op basis van schatting of nader onderzoek).
We zullen een script gebruiken, genaamd tempo.praat. Een script is een soort programmaatje voor Praat, waarin een aantal commando's voor Praat zijn gebundeld. Het script voor dit practicum is een aangepaste versie van een script van mijn collega Nivja de Jong om speech rate te bepalen. Het moeilijkste daarbij is het opsporen van de lettergrepen, maar die lastige taak voert het script voor je uit.
Controleer de resulterende lettergrepen, door het betreffende Sound en TextGrid objecten samen te selecteren, klik dan Edit, en inspecteer de lettergrepen.
Bewaar je TextGrid-object met lettergrepen voor latere analyse en vergelijkingen.
Het bovengenoemde script is te vinden op de cursus-site.

ma 11 okt: werkcollege 9

Ritme: metronomen en speech cycling.

Bestuderen

woe 13 okt: werkcollege 10

Ritmische verschijnselen: klemtoonverschuiving (stress shift), schwa-epenthese.

Bestuderen:

Aanvullende leesstof:

woe 13 okt: practicum 5

Ritme; zelf nPVI en andere maten bepalen in eigen opnames.

Voor deze opdracht werken we verder met dezelfde opnames waarvan je vorige week het spreektempo hebt bepaald. Open de opname (Sound) en de bijbehorende annotatie (TextGrid, resultaat van script tempo.praat). Selecteer beide, en kies dan Edit. We gaan nu de nPVI per zin of frase bepalen. Daarvoor moet je van iedere klinker de precieze duur (in seconden of in ms) bepalen. De markeringen in het TextGrid kan je gebruiken als hulpmiddel bij het vinden van de klinkers in het spraakgeluid.

De gevonden klinkerduren per zin moet je vervolgens gebruiken om de Normalized Pairwise Variability Index te bepalen. Dat kan je met de hand doen, volgens de formules in de leesstof. Je kan daarvoor ook deze online nPVI calculator gebruiken (van Ani Patel). Die calculator geeft je de nPVI in procenten (=nPVI), alsmede de standard deviation (=ΔV), en Coefficient of Variation (=VarcoV) die je ook kunt vermelden in je verslag.

Je moet tenminste 20 tot 30 sec spraak analyseren, en tenminste 40 tot 50 klinkers. Bepaal de nPVI niet voor alle 40+ klinkers tegelijk, maar afzonderlijk voor iedere zin of frase in je opname. Bespreek de overeenkomsten en verschillen met de nPVI-waarden die genoemd worden in de leesstof.

ma 18 okt: werkcollege 11

Modellering van segment-duren

Bestuderen:

woe 20 okt: geen bijeenkomst

zelfstudie t.b.v. eerste toets (schrijfopdracht)

eerste toets: schrijfopdracht

De eerste toets bestaat uit een schrijf-opdracht. Deze opdracht bestaat eruit, dat je een kritische reflectie moet schrijven over de leesstof van een van de bijeenkomsten, aangevuld met een daaraan gerelateerd, recenter, niet behandeld artikel of hoofdstuk over hetzelfde onderwerp.
Kies dus eerst uit over welk onderwerp (bijeenkomst) je iets wilt onderzoeken en uitwerken. Kies daarna een ander artikel (of hoofdstuk) over dat onderwerp. Dat aanvullende artikel moet (a) recenter zijn dan de wel behandelde leesstof, (b) verwijzen naar een wel behandeld artikel of hoofdstuk, en (c) van hoog wetenschappelijk niveau zijn, d.w.z. peer-reviewed en in een internationaal tijdschrift (of boek). Om zoiets te vinden kan je gebruik maken van Scopus of Web of Science via de webpagina's van de Universiteitsbibliotheek. Bestudeer alle teksten. Schrijf daarna een samenhangende, goed doordachte, kritische reflectie over de behandelde leesstof en de mogelijke bezwaren of aanvullingen die daarbij aangevoerd kunnen worden. Toon hierin je academische vorming. Je tekst moet bestaan uit 4 of 5 pagina's A4 (gerekend zonder voorwerk, referenties, e.d.), met dubbele regelafstand, lettergrootte 12pt. Gebruik mijn aanwijzingen voor taal en stijl, en zorg voor correcte bronvermeldingen. Vergeet niet om ook je naam en studentnummer te vermelden.
Sla je document op in PDF formaat (dus niet .doc of .docx), en lever het in per e-mail naar hquene =AT= gmail =punt= com. Deadline is maandag 1 november 2010, 23:59u.
Deze toets telt mee voor 30% van het eindcijfer.

woe 20 okt: practicum 6

NB: Het practicum duurt van 11:00 tot 12:00u.

Dit practicum gebruiken we om eerdere opdrachten te voltooien: over ToDI, over meten van spreektempo, en over bepalen van nPVI.

ma 25 okt: werkcollege 12

Toepassingen en gebruik van prosodie: auditieve woordherkenning.

Bestuderen:

Aanvullende leesstof:

woe 27 okt: geen college

zelfstudie t.b.v. eindtoets.

ma 1 nov okt: geen werkcollege

Zelfstudie t.b.v. tentamen.

ma 1 nov 2010: deadline schrijfopdracht

De deadline voor de eerste schrijf-opdracht is maandag 1 november 2010, 23:59u, zie aanwijzingen hierboven.

Ook je practicum-verslag kan en mag je al inleveren, op dezelfde wijze als de schrijfopdracht. Vermeld je naam en studentnummer in je opdracht en verslag!

woe 3 nov okt: werkcollege 13

Afsluiting, terugblik, vragen, nabespreking.

Als je nog vragen hebt over de leesstof en/of colleges, stuur die dan bij voorkeur vooraf per email!

maandag 8 nov 2010: tentamen

Het tentamen zal plaatsvinden op de gebruikelijke tijd en plaats: maandag 8 november 2010, van 9:00 tot 10:45u, Kromme Nieuwegracht 80, zaal 2.31.

woe 10 nov 2010: deadline practicum-verslag

Lever je verslag in op dezelfde wijze als de schrijfopdracht. Deadline is woensdag 10 november 2010, 23:59u.


Verder lezen

Verder grazen


© 2010 HQ 2010.11.17

HTML   CSS