Praktijkopdracht voorbeelden 

Hieronder volgen drie opdrachten die tijdens de colleges uitgevoerd en besproken zullen worden.

 

1) Freq opdracht

Tijdens de cursus is het gebruik van deictische pronomina aan de orde geweest. Het Nederlandse kind gebruikt demonstratieve pronomina i.p.v. persoonlijke voornaamwoorden. In eerste instantie worden de demonstratieven vooral in 'presentationals' gebruikt als naamgevers (dat is X).  Bij deze opdracht kun je nagaan hoe vaak het kind de verschillende demonstratieven gebruikt. 

 

 Opdracht 1

 Bekijk in de eerste 30 files van Sarah (van Kampen corpus):
 De frequentie in het gebruik van demonstratieven

  • Maak een frequentielijst van de verschillende demonstratieven

  • Zet de frequentielijst op een grote file op de A: drive

Om te weten

Om dertig files van een kind te doorzoeken kun je het beste deze files in een aparte folder zetten. Daarna kun je met de Joker (*) in een keer alle uitingen van Sarah in alle files tegelijk doorzoeken: 

freq +t*SAR sarah*.cha  (etc.)

Als je een frekwentielijst van demonstratieven wilt maken moet je eerst weten welke vormen het kind gebruikt. De vorm kan afwijken van die in de volwassen taal (ditte). Maar ook volwassenen gebruiken in de spreektaal vaak niet standaard vormen (dis = 'dit is'). Soms is daar in de transcriptie al rekening mee gehouden (en staat er bijv. 'dis [: dit is]' getranscribeerd). Maar dat is niet altijd het geval.

Wat je nu kunt doen is eerst een lijst maken van alle woorden die met een da-, di- of de- beginnen. Dit doe je met behulp van de Joker (*). Maak een file van deze vormen.

da* 

de*

di*

Save deze file op de A: drive. Noem de file bijv. dem.cut. Daarna kun je de frekwentie laten zoeken van alle vormen die in de file dem.cut  staan. Zet de output op een file genaamd dem-lst.txt op de A: drive.

freq +s@A:\dem.cut +t*SAR sarah*.cha   >A:\dem-lst.txt 

Je krijgt nu per aparte file de frekwentielijsten van alle woorden die met da-, de-, of de- beginnen. Om de lijst van woorden te selecteren die naar alle waarschijnlijkheid demonstratieven zijn is het handiger een lijst van de resultaten van alle files samen te maken. Dit kan door de +u parameter switch te gebruiken. 

freq +s@A:\dem.cut +t*SAR +u sarah*.cha   >A:\dem-lst.txt 

Je krijgt nu één lange frekwentielijst waar je al de d-woorden selecteren die naar alle waarschijnlijkheid demonstratieven zijn. Je krijgt dan de volgende lijst (N.B. 6 staat voor een schwa):

  4 das

360 dat

  9 dat6

  1 dat6

  4 datis

  1 datte

  3 dees

  4 dese

477 deze

527 die

  1 dies

  2 dis

397 dit

 19 dit6

 16 dit6

 

2) Kwal opdracht

Je kunt behalve een frekwentielijst van demonstratieven, ook de zinnen gaan bekijken waarin de demonstratieven voorkomen met het programma kwal. Bijvoorbeeld om te bekijken wanneer de demonstratieven voor het eerst met een zelfstandig naamwoord voorkomen. Omdat de frekwentie van de pronomina vrij hoog is, kun je beginnen met de eerste 15 files van Sarah te nemen. (Mocht dat geen resultaat opleveren, dan kun je nog altijd in latere files zoeken). Zet de 15 files in een aparte folder.

 

 Opdracht 2

 Bekijk in de eerste 15 files van Sarah (van Kampen corpus):
 Het voorkomen van demonstratieven in DP's

 Beantwoord de volgende vragen

  • In welke file gebruikt Sarah voor het eerst een demonstratief + N?

  • Hoe oud is Sarah dan?

  • Wanneer kun je met zekerheid stellen dat de demonstartief + N een DP is en waarom?

  • Hoe oud is Sarah dan? 

Om te weten

Je maakt hiervoor opnieuw een file met daarin de lijst woorden verkregen bij de eerste opdracht. Waarschijnlijk zijn de vormen das/datis/dies/dis een combinatie van demonstratief + is en kunnen daarom eruit. De volgende lijst blijft dan over.

dat
dat6
dat6
datte
dees
dese
deze
die
dit
dit6
dit6

Save deze file op de A: drive. Noem deze file dem2.cut. Laat KWAL op alle 15 files van Sarah tegelijkertijd zoeken (sarah*.cha). Zet de output op een file op de A: drive. Noem deze dem-nom.txt.  Gebruik verder een aantal switches om alleen de uitingen van Sarah te bekijken (+t*SAR), en de output op een grote file te zetten (+u). 

kwal +s@A:\dem2.cut +t*SAR +u sarah*.cha   >A:\dem-nom.txt 

Dit commando geeft tegelijkertijd aan in welke files en op welke plaats in de file de betreffende zinnen voorkomen. De parameter switch +d laat deze informatie weg. Omdat de file zonder de +d switch erg groot wordt is het raadzaam voor een eerste zoekactie de +d parameter switch in te schakelen.

kwal +s@A:\dem2.cut +t*SAR +u +d sarah*.cha   >A:\dem-nom.txt 

Het resultaat laat de lijst zien van alle zinnen met demonstratieven die Sarah gebruikt in de eerste 15 files. Daaruit kan de selectie van demonstratieven + N worden gemaakt. Er komen al vrij vroeg losstaande combinaties dem+N voor van het type

dit hondje

Dit zijn echter presentationals waar het copula is weggelaten: dit (is) hondje. Dat valt o.a. te zien aan het feit dat in die vroege files ook voorkomen: dit ook poes, dit e poes, dit i(s) poes, dit (is) mooi, dit (is) huilen. Echte DP's bestaande uit een demonstratief en zelfstandig naamwoord komen pas later voor. De selectie is nu de volgende. 

*SAR:     die hondje ook bad .
*SAR:     (i)k wil dese [: deze] (s)pelletje .
*SAR:     heb deze meisje teen .
*SAR:     en dese [: deze] frou [: vrouw] s # sitte [: zitten] .
*SAR:     is die (me)neer gaan doen nou, paard ?
*SAR:     die meneer, help .
*SAR:     en ik dese [: deze] boekje, he .
*SAR:     (i)kwi(l) deze boek(j)e .
*SAR:     ik heb deze boek .
*SAR:     ik wi(l) dese [: deze] boek .

Hierbij is de DP status van de eerste uiting die hondje ook bad niet helemaal duidelijk omdat er geen werkwoord in staat. Het kan nog steeds een presentational zijn van het type: die (is) hondje ook bad. Daarom is de eerste echte DP (i)k wil dese [: deze] (s)pelletje. In deze zin met een finiet werkwoord is het object deze spelletje ondubbelzinnig een dem+N combinatie (DP). Om te weten in welke file deze uiting voorkomt kun je naar het woord spelletje in de 15 files zoeken. Laat de output op het scherm verschijnen. Dit laatste is een default optie, dus hiervoor hoef je niets te specificeren.  

kwal +s"spelletje" +u +t*SAR sarah*.cha  

In file 12 blijkt de betreffende uiting voor te komen.

----------------------------------------
*** File "C:\USR\chatdata\SARAH\Sarah 1-15\SARAH12.CHA": line 143. Keyword: spelletje
*SAR: (i)k wil dese [: deze] (s)pelletje .
----------------------------------------

Om te weten hoe oud Sarah op het moment van deze opname was, open je file 12. 

@Age of SAR: 2;3.16

 

 

Combo opdracht

Het CLAN commando 'combo' voert zoekacties uit met Boolean operatoren als of en niet. Combo zoekt ook naar woorden in combinatie, waarbij een woord (of een aantal woorden) onmiddellijk na of verderop in de zin volgt op het gezochte woord. Met combo kun je nu gaan bekijken wanneer er voor het eerst in 'presentationals' een copula verschijnt. 

 

 Opdracht 3

  Bekijk in de eerste 15 files van Sarah (van Kampen corpus):
 Het gebruik van demonstratieven in presentationals met copula

 Beantwoord de volgende vragen

  • In welke file gebruikt Sarah voor het eerst een volle copula in combinatie met een demonstratief subject?

  • En in welke file voor het eerst in een vraagzin?

  • Wat voor woordsoorten treden als 'naamwoordelijk deel' op?

  • Welke afwijkeningen t.o.v. de volwassen taal kun je vinden in de geselecteerde data?

 

 

Om te weten

Je gebruikt opnieuw de lijst dem2.cut (das/datis/dies/dis worden weer buiten beschouwing gelaten omdat het copula hier aan de demonstratief gecliticeerd, en we alleen nu op volle copula's zoeken). Het commando hieronder zoekt nu op elk woord in de file dem2.cut dat onmiddelijk of verderop in de zin (^*^) gevolgd wordt door is.

combo +s@A:\dem2.cut^*^"is" 

Laat KWAL op alle 15 files van Sarah tegelijkertijd zoeken (sarah*.cha). Zet de output op de A: drive. Noem deze file dem-is.txt. Gebruik verder een aantal switches om alleen de uitingen van Sarah te bekijken (+t*SAR), en de output op een grote file te zetten (+u). Het volledige combo commando ziet er dan als volgt uit.

combo +s@A:\dem2.cut^*^"is" +t*SAR +u sarah*.cha  >A:\dem-nom.txt 

De output wordt nu in één grote file opgeslagen. De eerste volle copula verschijnt in file 8 (leeftijd Sarah: 1;11.15) in een gewone bevestigende zin en in file 11 (leeftijd 2;2.18) in een vraagzin. De vraagzin is een inhoudsvraag waarin het vraagwoord ontbreekt!

----------------------------------------
*** File "C:\USR\chatdata\SARAH\Sarah 1-15\SARAH08.CHA": line 1272.
*SAR:     dit is varkentje .
----------------------------------------
*** File "C:\USR\chatdata\SARAH\Sarah 1-15\SARAH11.CHA": line 362.
*SAR:     <is dat nou> [/] is dat nou ?

Sarah gebruik de volgende woorden als 'naamwoordelijk deelwoord' (enkele voorbeelden)

N:
*SAR:     dat is een paddestoel .
*SAR:     dit is aardbei .
*SAR:     deze is niet nou vogel .
A
*SAR:     dese [: deze] is au .
*SAR:     das [: dat] is kapot .
V
*SAR:     dit6 niet lache(n) is .
*SAR:     dit is zoeke(n) .
P
*SAR:     dit is op, meisje .

Afwijkende zinnen zijn o.a.

*SAR:     dit6 niet lache(n) is
verkeerde volgorde + gebruik van het infinitief in een 'presentational'

*SAR:     dit is zoeke(n)
gebruik van het infinitief in een 'presentational'
*SAR:     das [: dat] is water
de vorm das + is 
*SAR:     deze is mij [/] mij
het ontbreken van prepositie in de van-bepaling
*SAR:     dese [: deze] is au
het gebruik van het adjectief au
*SAR:     deze is niet nou vogel
verkeerde geslachtsvorm; gebruik van het zinsadverbium

Wie vindt er meer?