Natuurlijke taalverwerking: parsing as deduction

(Inleiding Categoriale Grammatica)


Mei/Juni 2000


Cursusbeschrijving | Hoorcollege | Werkcollege/Computerpracticum | Tentamen | Achtergrondlectuur


Cursusbeschrijving

'The Science of Patterns': zo noemt Keith Devlin de wiskunde in zijn bekende Scientific American boek. De talen die we gebruiken om van gedachten te wisselen zijn systemen om door middel van concrete vorm patronen (zoals geluid, schrift) betekenis over te dragen. Wereldwijd zijn er zo'n 4000 verschillende talen. Kinderen hebben geen enkel probleem om welke taal dan ook te leren, als `moedertaal'. Dit in tegenstelling tot de volwassene die zich moeizaam, en met wisselend succes, de spelregels van een `vreemde' taal probeert eigen te maken. Kan de wiskunde ons iets leren over het cognitieve vermogen dat ons in staat stelt met taalpatronen om te gaan?

De structuur van talen lijkt op het eerste gezicht erg verschillend. Toch is het bouwplan in zekere zin steeds hetzelfde: een taal beschikt over een eindige voorraad woorden (of vergelijkbare kleinste elementen) en over een eindige voorraad bewerkingen om grotere configuraties te bouwen uit kleinere. Bij de kleinste elementen is de verhouding tussen vorm en betekenis willekeurig (konijn, rabbit, lepus : wat past er niet in het rijtje?). Maar bij de bewerkingen is er een systematisch verband tussen de vorm- en de betekenisopbouw.

Welke eigenschappen hebben de grammaticale hoofdbewerkingen? Schrijven we A·B voor de combinatie van een uitdrukking A en een uitdrukking B. Het wordt snel duidelijk het rekenkundige vermenigvuldigen eigenschappen heeft die betekenisvolle taalpatronen verstoren. Commutativiteit (A·B = B·A) zou inhouden dat volgorde er niet toe doet. Vergelijk echter `man bijt hond' en `hond bijt man'. En ook Associativiteit, (A·B)·C = A·(B·C), wist relevante patrooninformatie uit: beschouw misleidende afbrekingen als `massa-gebed', of `massage-bed'.

In het hoorcollege bestuderen we een aantal convergerende ontwikkelingen in de wiskundige logica en de taalkunde die ons in staat stellen om structuur en werking van het grammaticale rekensysteem nauwkeurig in kaart te brengen. In het werkcollege en computerpracticum kan je de theoretische kennis omzetten in de praktijk, en ga je zelf aan de slag met een grammaticaal expertsysteem.

Terug naar de top van deze pagina

Hoorcollege

In verband met de CKI studiereis start het college op 23 mei. Beschrijvingen van de individuele sessies, en on-line leesmateriaal vind je onder de volgende links.

Terug naar de top van deze pagina

Werkcollege/computerpracticum

Er zijn twee werkvormen bij dit college.

De werkvormen staan samen voor 3/10 van je eindcijfer voor dit college. Opgaven en resultaten vind je op de Werkcollege/Computerprakticum webpagina.

Terug naar de top van deze pagina

Tentamen

Het gaat om een 'open-boek' tentamen: je mag gebruik maken van de Reader. Het tentamen test je begrip van de volgende onderwerpen die in het college aan bod zijn gekomen:

LEESOPDRACHT: één tentamenvraag is gebaseerd op het artikel 'Meaningful patterns' in de Reader. Lees dat artikel dus als voorbereiding op het tentamen!

Opgaven en uitwerkingen vind je (na 17.00) hier: [scherm], [print]. Kijk ook naar de resultaten.

Terug naar de top van deze pagina

Achtergrondlectuur

In het Handbook of Logic and Language vind je een overzichtsartikel over de stof van dit college. Hieronder een uittreksel met de meest relevante secties. De PDF versie is voorzien van uitgebreide navigatie instrumenten. Je kan deze versie bekijken met de Acrobat Reader/plug-in (zo nodig op te halen bij www.adobe.com).

Terug naar de top van deze pagina